بخشیدن مهریه تصمیمی مهم و اثرگذار است و قبل از امضا یا ثبت هر سندی باید بدانید این اقدام همیشه یک نتیجه حقوقی یکسان ندارد. در بعضی موارد، بخشش مهریه می‌تواند قابل رجوع باشد و خانم بعداً امکان مطالبه مهریه را داشته باشد؛ اما در روش‌هایی مثل ابراء مهریه یا اقرار به دریافت مهریه، معمولاً مسیر برگشت بسیار محدود یا غیرممکن می‌شود.
برای همین، قبل از بخشیدن مهریه باید تفاوت بذل مهریه، هبه مهریه، ابراء مهریه، بخشیدن مهریه در دفترخانه و متن بخشش مهریه بدون بازگشت را بدانید. در این مقاله، شرایط بخشیدن مهریه، مدارک لازم، مراحل ثبت سند رسمی، امکان رجوع از بخشش مهریه و نکات مهم قبل از امضا را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.
اگر قصد دارید مهریه را ببخشید یا درباره اعتبار سندی که قبلاً امضا کرده‌اید ابهام دارید، می‌توانید پیش از هر اقدام، شرایط خود را با کارشناسان حقوقی دادنیک مطرح کنید.
چگونه مهریه خود را ببخشیم؟
در ادامه می‌خواهیم با نحوه بخشیدن مهریه و نفقه آشنا شویم. در همین ابتدا بهتر است بدانید امکان بخشش مهریه به صورت شفاهی و دست نوشته اعتبار ندارد. زن در موارد بسیاری تصمیم می‌گیرد یا مهریه خود را ببخشد یا بخشی از آن را دریافت کند؛ اما بخشش مهریه به چه صورت انجام می‌شود؟
بخشیدن مهریه لزوماً به تنظیم سند رسمی محدود نیست و در صورت وجود شرایط قانونی، ممکن است با سند عادی نیز معتبر باشد. بااین‌حال، اثبات بخشش شفاهی یا دست‌نوشته در صورت اختلاف دشوارتر است.
برای جلوگیری از اختلافات احتمالی، بهتر است زن با مراجعه به دفتر اسناد رسمی و انتخاب روش حقوقی مناسب، محکم ترین سند برای بخشش مهریه را تنظیم کند. نوع سند و عباراتی که در آن نوشته می‌شود، بر امکان مطالبه مجدد مهریه تأثیر دارد.
شرایط بخشیدن مهریه
شرایط بخشش مهریه به شرح زیر است:
- زن باید عاقل و بالغ و رشید باشد.
- بخشیدن مهریه بدون شاهد و به صورت شفاهی قابل بازگشت است.
- سند بخشیدن مهریه باید به طور رسمی در دفاتر اسناد رسمی ثبت شود.
- زن تنها در صورتی می‌تواند از بخشیدن مهریه پشیمان شود که هبه غیرمعوض و بذل در طلاق خلع رخ داده باشد.
فیلد های "*" اجباری هستند
بخشیدن مهریه طی روند طلاق توافقی
همان‌طور که می‌دانید، طلاق توافقی با توافق و سازش زن و شوهر انجام می‌شود. زوجه طی طلاق به صورت توافقی به دلایل منطقی قبول می‌کنند از یکدیگر جدا شوند.
بدین ترتیب، زن در طلاق به صورت توافقی می‌تواند مهریه خود را ببخشد، آن را تمام و کمال بخواهد یا قسمتی از آن را بخشیده و قسمت دیگر را طلب کند.
البته زوجه گاهی در حین طلاق به صورت توافقی فقط بخشی از مهریه خود را می‌بخشد و با همسرش به این توافق می‌رسد که بخش دیگر مهریه را به صورت ماهانه یا اقساطی دریافت کند.
به عبارت دیگر، شرایط بخشیدن مهریه یا پرداخت آن در حین طلاق به صورت توافقی بر اساس توافق بین زن و شوهر به مرحله اجرا درمی‌آید. به طور کلی، زوجه در بیشتر مواقع هنگام طلاق توافقی مهریه خود را به همسرش می‌بخشد تا بتواند زودتر از شوهرش جدا شود.
بخشش مهریه در خارج از کشور
اگر در یکی از کشورهای خارجی زندگی می‌کنید و قصد دارید از همسرتان جدا شوید، به ۲ صورت باید طلاق خود را ثبت کنید.
در واقع، هم باید یک دادخواست طلاق براساس قوانین طلاق کشوری که در آن ساکن هستید به ثبت برسانید و هم باید طلاق خود را براساس قوانین کشورمان ثبت کنید.
برای ثبت طلاق براساس قوانین کشورمان باید سر موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، حضانت فرزند و … به توافق برسید و بعد برای طلاق اقدام کنید.
جهت اقدام برای طلاق می‌توانید به یک وکیل طلاق در ایران وکالت دهید تا کارها و مراحل اداری را از جانب شما پیگیری کند. همچنین، می‌توانید برای دادن وکالت به یک وکیل مجرب از طریق وب‌سایت میخک اقدام کنید.
اگر قصد طلاق ندارید و فقط می‌خواهید مهریه خود را ببخشید، می‌توانید از طریق سامانه میخک به یک وکیل وکالت دهید تا بدون نیاز به حضور شما، در دفتر ثبت اسناد رسمی حضور پیدا کرده و برای بخشش مهریه اقدام کند.
پشیمانی از بخشیدن مهریه
امکان رجوع از بخشش مهریه به نوع اقدام حقوقی زن و مفاد سند بستگی دارد. اگر زن با ابراء، شوهر را از پرداخت مهریه بری‌الذمه کرده باشد، اصولاً امکان رجوع از ابراء وجود ندارد. همچنین طبق ماده ۸۰۶ قانون مدنی، اگر طلبکار طلب خود را به بدهکار ببخشد، حق رجوع نخواهد داشت.
در طلاق خلع، شرایط متفاوت است و زن در موارد قانونی می‌تواند در مدت عده به مالی که در برابر طلاق بذل کرده رجوع کند. بنابراین، رجوع از بذل مهریه در طلاق خلع را نباید با ابراء مهریه یکسان دانست.
اگر بخشش مهریه مشروط به انجام تعهدی مانند اعطای وکالت در طلاق بوده باشد، آثار انجام نشدن شرط باید با توجه به متن توافق بررسی شود. صرف مراجعه به دفترخانه و اعلام پشیمانی، به معنای امکان بازگشت مهریه در همه موارد نیست.
بخشیدن مهریه برای گرفتن وکالت‌نامه طلاق
پیش‌تر نیز گفتیم که ازدواج، طلاق و بذل مهریه همه و همه روند و اصول ویژه‌ای دارند و در حین عقد، حق و حقوقی به زوجه تعلق می‌گیرد.
مهریه عندالمطالبه، حق مسکن، حق کار، حق فرزند و طلاق را می‌توان در هنگام اجرای حکم عقد به زوجه انتقال داد.
یکی از رایج‌ترین موضوعاتی که در کشور ما به آن اشاره می‌شود، شروط ضمن عقد است. زن و شوهر قبل از جاری شدن خطبه عقد شروط لازم را می‌خوانند و تأیید می‌کنند. در واقع، تمامی شروط عقد باید به تأیید زن و شوهر برسد.
بر اساس قوانین تعیین‌شده، حق طلاق به طور معمول تحت کنترل مرد است؛ اما مرد می‌تواند با امضای یک سند وکالت‌نامه، این حق را در اختیار همسر خود بگذارد. در این صورت تکلیف مهریه چیست؟ در بیشتر مواقع زمانی که زن حق طلاق را از شوهر خود تقاضا می‌کند، در راستای اطمینان خاطر همسرش مهریه خود را می‌بخشد.
بخشیدن مهریه بدون حضور شاهد
طبق قوانین وضع‌شده، زمانی که زن بخواهد از مهریه خود صرف‌نظر کند، لازم نیست شخص سومی در این روند حضور داشته باشد؛ اما از نظر عرفی، زن برای بخشش مهریه باید اجازه پدر خود را کسب کند.
به این صورت که پدر باید به دفتر ثبت اسناد مراجعه کرده و به صورت رسمی اجازه بخشش مهریه را به دختر خود بدهد.
این موضوع در قانون ذکر نشده، اما دفترخانه‌ها بدون اجازه پدر این کار را انجام نمی‌دهند؛ چرا که اعتقاد دارند خانم‌ها احساسی هستند و در شرایط احساسی تصمیمی می‌گیرند که بعداً از آن منصرف می‌شوند.
بنابراین بذل مهریه به شاهد نیاز ندارد؛ اما اجازه پدر الزامی است.
مراحل بخشیدن مهریه پیش از طلاق
بخشش مهریه روند طولانی ندارد. کافی است زن به دفتر اسناد رسمی مراجعه کرده و اعلام کند قصد بذل مهریه خود را دارد.
نکته مهم این است که زن برای بذل مهریه خود نیاز نیست که به دادگاه مراجعه کند. در صورتی که زن بخواهد به همسر خود لطف کند و مهریه‌اش را ببخشد، باید سند صادر یا تنظیم‌شده را امضا و اثر انگشت بزند.
به خاطر داشته باشید روند اصلی بخشش مهریه توسط زن به شرح زیر خواهد بود:
- زن با در دست داشتن شناسنامه و گواهی ازدواج خود به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه می‌کند.
- سپس، حق مالی یا شرطی که از همسرش خواسته را دریافت می‌کند. برای مثال، همسرش به او وکالت‌نامه طلاق را می‌دهد.
- مهریه بعد از تنظیم سند رسمی (بر اساس توافقات زوجین) و اجازه رسمی پدر خانم، بخشیده می‌شود.
مدارک لازم برای بخشیدن مهریه
به خاطر داشته باشید که افراد برای سند رسمی باید مدارک هویتی خود را به همراه داشته باشند.
زن در صورت بذل مهریه باید در سلامت کامل روحی و روانی به سر ببرد؛ اما در صورتی که قصد دارید در دفترخانه مهریه خود را ببخشید، باید چندین مدرک را با خود به دفترخانه ببرید.
در ادامه این مدارک را نام می‌بریم:
- اصل کارت ملی
- اصل شناسنامه
- عقدنامه ازدواج
بخشیدن مهریه و گرفتن حضانت فرزند
زن و شوهر می‌توانند درباره حضانت فرزند و بخشش تمام یا بخشی از مهریه توافق کنند؛ اما توافق درباره حضانت نباید برخلاف مصلحت کودک باشد.
مطابق ماده ۴۱ قانون حمایت خانواده، اگر دادگاه تشخیص دهد توافق والدین درباره حضانت یا ملاقات برخلاف مصلحت فرزند است، می‌تواند تصمیم دیگری اتخاذ کند. بنابراین، بخشیدن مهریه در برابر حضانت به معنای غیرقابل‌تغییر بودن همیشگی این توافق نیست.
شرایط بخشیدن مهریه بدون اجازه پدر
زن بالغ و بالای هجده سال سن، مالک مهریه خود است و برای بخشیدن تمام یا بخشی از آن به اجازه پدر نیاز ندارد. مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به‌محض وقوع عقد مالک مهریه می‌شود و حق تصمیم‌گیری درباره آن را دارد.
اگرچه ممکن است برخی دفترخانه‌ها در عمل درخواست حضور یا رضایت پدر داشته باشند، چنین اجازه‌ای شرط قانونی صحت بخشش مهریه نیست. آنچه اهمیت دارد، اهلیت قانونی، رضایت و اراده واقعی زن و مشخص بودن موضوع بخشش است.
روند بخشیدن مهریه در ازدواج موقت
نوع عقد چه موقت و چه دائم مهم نیست، مرد در هر دو صورت باید مهریه همسرش را بپردازد؛ مگر اینکه زوجه طبق یک سند رسمی اعلام کند که مهریه را به نفع شوهرش می‌بخشد.
در روند بذل مهریه طی ازدواج موقت باید سندی به طور کتبی ضمیمه شود که طی آن زن اعلام کند مهریه خود را بخشیده است. در ضمن، هنگام امضای این سند بهتر است شاهدی نیز حضور داشته باشد.
البته، بعضی از حقوقدانان معتقد هستند دریافت مهریه تا هنگامی امکان‌پذیر است که عقد موقت بین زن و شوهر پایدار و معتبر باشد. بذل مهریه زنی که به عقد موقت مردی درآمده است به طور دقیق شبیه روند بذل مهریه عقد دائم است و تفاوتی با آن ندارد.
در نتیجه، اگر زن بخواهد در حین عقد موقت مهریه خود را ببخشد، باید روند بذل مهریه در عقد دائم را پشت سر بگذارد. به طور کلی، قوانین بخشش مهریه در عقد دائم و موقت شبیه یکدیگر است.
جمع بندی
بخشیدن مهریه از حقوق مالی زن است و برای انجام آن، رضایت پدر شرط قانونی محسوب نمی‌شود. زن می‌تواند تمام یا بخشی از مهریه خود را ببخشد؛ اما پیش از این تصمیم باید از آثار حقوقی آن اطلاع داشته باشد.
برای بخشیدن مهریه می‌توان از روش‌هایی مانند ابراء یا تنظیم توافق استفاده کرد. اگرچه سند رسمی تنها راه اثبات بخشش نیست، تنظیم آن در دفترخانه می‌تواند احتمال اختلافات بعدی را کاهش دهد. امکان رجوع از بخشش نیز به نوع اقدام حقوقی و شرایط توافق بستگی دارد. همچنین، ایرانیانی که در کشورهای خارجی زندگی می‌کنند نیز می‌توانند از طریق سامانه mikhak.mfa.gov.ir برای بذل مهریه خود اقدام کنند.
در صورتی که قصد بخشیدن مهریه در برابر دریافت وکالت طلاق یا توافق دیگری را دارید، بهتر است پیش از امضای سند از وکیل کمک بگیرید. کارشناسان حقوقی دادنیک نیز می‌توانند در بررسی شرایط پرونده و انتخاب روش قانونی مناسب راهنمایی کنند.
سؤالات متداول
چه مدارکی برای بخشیدن مهریه نیاز است؟
برای بخشش مهریه مدارک شناسایی شامل کارت ملی، شناسنامه و سند نکاح یا عقدنامه نیاز است.
بخشیدن مهریه به صورت شفاهی قابل قبول است؟
خیر؛ بخشیدن مهریه به صورت شفاهی قابل استناد نیست و باید در یکی از دفاتر ثبت اسناد رسمی انجام شود.
شرایط بخشیدن مهریه چیست؟
زن باید عاقل و بالغ باشد و سند بخشیدن مهریه را در دفاتر اسناد رسمی به ثبت برساند.
آیا بخشیدن مهریه برای گرفتن حق طلاق ضروری است؟
خیر؛ زن مجبور نیست برای گرفتن وکالت‌نامه طلاق مهریه خود را ببخشد؛ اما این موضوع به توافق زوجین بستگی دارد و گاهی مواقع، زن برای گرفتن وکالت‌نامه در طلاق بذل مهریه را انجام می‌دهد.
آیا می‌توان با بخشیدن مهریه، سرپرستی فرزندان را گرفت؟
گرفتن سرپرستی کودکان با بذل مهریه به توافق زوجین بستگی دارد و اگر مرد موافق باشد، زن می‌تواند در ازای گرفتن حق حضانت، مهریه خود را ببخشد.
چطور می‌توان مهریه را به همسر بخشید؟
زوجین باید برای بذل مهریه به دفتر اسناد رسمی مراجعه کرده و با ارائه مدارک مورد نیاز، سند بخشش مهریه را به صورت رسمی ثبت کنند.
