موضوع مهریه از جمله مباحث مهم حقوقی است که پس از فوت شوهر، سؤالات و ابهامات زیادی درباره آن مطرح میشود. یکی از دغدغههای اصلی خانمها این است که آیا پس از مرگ همسرشان، امکان دریافت مهریه به صورت کامل یا بخشی از آن وجود دارد یا خیر؟ بله، مهریه به عنوان حق قانونی برای زن محسوب میشود و این حق حتی پس از پایان زندگی مشترک و در صورت فوت شوهر براساس شرایط ونوع مهریه نیز محفوظ است.
در واقع، مهریه از جمله دیون متوفی است که باید به همسر او پرداخت شود؛ اما شرایط دریافت مهریه پس از فوت شوهر چیست؟ در این مطلب از مؤسسه حقوقی دادنیک میخواهیم به طور کامل شرایط، مراحل مطالبه و بهترین روش به اجرا گذاشتن مهریه پس از مرگ شوهر را بررسی کنیم. اگر شما هم میخواهید اطلاعاتی در مورد تکلیف مهریه زن پس از فوت شوهر به دست آورید، در ادامه مقاله با ما همراه باشید.
آیا زن بعد از فوت شوهر میتواند مهریه بگیرد؟
همانطور که گفتیم مهریه حق زن است و این حق تحت هر شرایطی (مگر در موارد بسیار خاص) به زن تعلق میگیرد. طبق قانون مهریه پس از فوت همسر، زمانی که شخصی فوت میکند، اولین کاری که وراث باید انجام دهند، پرداخت دیون و قرضهای او است؛ بنابراین، مهریه به عنوان یک دین بر گردن مرد است. به همین علت وراث وظیفه دارند قبل از تقسیم اموال متوفی، مهریه همسر او را پرداخت کنند.
سقف مهریه بعد از فوت شوهر چقدر است؟
قانون هیچ سقفی برای مهریه پس از فوت شوهر تعیین نکرده است. هر مقدار که در سند ازدواج قید شده، حتی اگر بسیار بالا باشد، از ماترک متوفی قابل مطالبه است. تنها محدودیت واقعی، میزان دارایی بهجامانده از شوهر است؛ اگر اموال کافی نباشد، مهریه به نسبت ترکه موجود پرداخت میشود و وراث هیچ مسئولیت شخصی برای پرداخت مازاد ندارند.
فیلد های "*" اجباری هستند
شرایط پرداخت مهریه زن پس از فوت شوهر
پرداخت مهریه پس از فوت شوهر زمانی امکانپذیر است که فرد فوت شده اموالی را از خود به جای گذاشته باشد؛ در غیر این صورت زن نمیتواند درخواست مهریه بدهد.
علاوه بر این، اگر اموالی از مرد به جای مانده است، اما طلبکاران زیادی هم دارد، شرایط پرداخت مهریه کمی متفاوت میشود. در واقع، هم پول طلبکاران و هم مهریه زن، نوعی دین بر گردن شخص فوتشده هستند. در این صورت، هر فردی که زودتر درخواست دریافت طلب خود را ثبت کرده و توقیف اموال برای مهریه یا هرچیزی را انجام دهد، در اولویت پرداخت قرار خواهد گرفت.
با این حال، اگر شرایط برای اقدام به منظور دریافت مال از ارث فرد فوتشده برای طلبکار یا زن مساوی باشد، مهریه زن در اولویت پرداخت خواهد بود.
نکته مهم دیگری که در مورد مهریه زن پس از فوت شوهر باید در نظر گرفت، این است که بین زوجین رابطه زناشویی برقرار نشده و خانم دوشیزه باشد. در چنین حالتی، برخلاف زمانی که مرد زنده است، زوجه میتواند تمام مهریه خود را از مال و اموال یا ماترک زوج درخواست کند. فرقی هم ندارد که مهریه زن، پول باشد یا سکه؛ در هر صورت، خانم میتواند مهریه خود را به نرخ روز دریافت کند.
طلب مهریه از پدر شوهر بعد از فوت شوهر
یکی از پرسشهای پرتکرار دیگر در زمینه مطالبه مهریه زن پس از فوت شوهر این است که آیا میتوان مهریه را از پدرشوهر دریافت کرد؟ همانطور که گفتیم اگر شوهر مالی نداشته باشد، ورثه هیچ اجباری برای پرداخت مهریه زن نخواهند داشت و مهریه روی دوش هیچ یک از ورثه از جمله پدرشوهر نیست.
بااین حال، در شرایطی که پدرشوهر قبل از پسر خود (همسر زن) فوت شده باشد و ارثیهای به پسر رسیده باشد، زن میتواند از مال ارثیه مهریه خود را درخواست کند. برای انجام این کار، دو روش مختلف وجود دارد: در روش اول، زوجه باید از طریق اجرای ثبت برای دریافت مهریه اقدام کند؛ اما در حالت دوم باید از طریق دادگاه برای طرفیت وراث اقامه دعوی نماید.
در بخشی از مطلب گفتیم که در بحث پرداخت دیون متوفی، پرداخت مهریه زن ارجحیت دارد، به اصطلاح حقوقی ممتاز از سایر دیون است. به همین علت از ارث رسیده به شوهر، اول باید مهریه زن پرداخت شود. سپس ارثیه باقیمانده بین سایر وراث که باز هم یکی از آنها همسر اوست، تقسیم میشود.
در صورتی که زن فوت کند و مهریهاش را دریافت نکرده باشد، وراث میتوانند مهریه مادر خود را از محل ماترک متوفی مطالبه کنند.
البته گرفتن مهریه زن از پدرشوهر یک حالت سوم هم دارد و آن هم زمانی است که پدرشوهر پرداخت مهریه در زمان عقد را، از سوی خود تضمین کرده باشد که در این صورت شوهر هم در صورت زنده بودن هیچ مسئولیتی در قبال پرداخت مهریه نخواهد داشت. این حالت در زمان فوت شوهر هم صادق است.
مراحل دریافت مهریه زن پس از فوت شوهر
برای اینکه با روند مطالبه مهریه زن پس از فوت شوهر آشنا شوید، باید مراحل زیر را مطالعه کنید:
اجرای ثبت در دریافت مهریه پس از فوت شوهر
اولین کاری که برای دریافت مهریه خود باید انجام دهید، مطالبهکردن مهریه از طریق ثبت آن است. بر این اساس، زن باید با اسناد معتبر حاوی میزان مهریه (مانند سند ازدواج) به دفتر اسناد مراجعه کرده و برای مطالبه مهریه خود اقدام کند. همچنین، میتوانید برای دریافت سریعتر مهریه خود، از یک وکیل مهریه کمک بگیرید.
پس از گذر از مرحله ثبت است که درخواست مطالبه زن به وراث شوهر ابلاغ خواهد شد. ناگفته نماند که برای اجرای این ثبت، زن باید هزینه درخواست خود را که معادل یک بیستم مهریه است، پرداخت کند.
دریافت مهریه زن پس از فوت شوهر با ابلاغ
در چنین حالتی ورثه باید حداکثر 10 روز پس از دریافتکردن ابلاغیه دفترخانه، مهریه زن را به او پرداخت کنند. در غیر این صورت، اموال توقیف میشوند و زن میتواند مراحل دریافت مهریه خود را به صورت قانونی طی کند.
شرکت در جلسات دادگاه
دادگاه زمانی تشکیل میشود که ورثه در در زمان مشخصشده، مهریه زن را پرداخت نکنند. در چنین شرایطی، زن باید هزینه دادرسی را پرداخت کند که این هزینه هم 5/3 درصد کل هزینه مهریه خواهد بود. در نهایت، دادگاه از طریق مراحل قانونی مهریه زن را از اموال متوفی برداشته میکند و به او میدهد.
مدارک لازم برای گرفتن مهریه بعد از فوت شوهر
برای شروع فرایند گرفتن مهریه بعد از فوت همسر باید این مدارک آماده باشد:
- سند ازدواج (عقدنامه): اصلیترین مدرک که میزان مهریه در آن قید شده
- گواهی فوت شوهر: برای اثبات درگذشت زوج و شروع فرایند حقوقی
- گواهی انحصار وراثت: گواهی انحصار وراثت مشخص میکند وراث چه کسانی هستند و اموال متوفی چگونه باید بررسی شود
- مدارک هویتی: کارت ملی و شناسنامه زن
- مدارک دارایی متوفی (سند ملک، پلاک خودرو، اطلاعات حساب): در صورت دسترسی، روند توقیف اموال را تسریع میکند.
اگر زن به مدارک دارایی دسترسی ندارد، میتواند از دادگاه درخواست استعلام رسمی کند.
مهریه زن پس از فوت شوهر چگونه محاسبه میشود؟
زمانی که مرد فوت کند، زن مهریه خود را بر اساس زمان فوت همسر خود دریافت خواهد کرد. پس زمان فوت شوهر مبنای محاسبه مهریه خواهد بود. به عنوان مثال، اگر زن به عنوان سکه قانونی مهریه 100 سکه مهر داشته باشد، مهریه او بر اساس تعداد سکه خواهد بود اما اگر مهریه خانم پول باشد، به نرخ روز فوت شوهر محاسبه شده و تعیین شود خانم هر زمان مراجعه کند همان مبلغ تعیین شده در زمان فوت شوهر را خواهد گرفت.
پس اگر زن یک سال بعد برای این کار اقدام کند و مهریه سکه یا ملک مشخص شده باشد به تعداد سکه و همان ملک خواهد بود. زیرا نرخ سکه به نرخ روز محاسبه میشود. نحوه محاسبه مهریه، وقتی که میزان مشخصی پول باشد به نرخ تورم و روز فوت شوهر محاسبه شده و همان پول به خانم داده خواهد شد. با این توصیفات بسته به نوع مهریه دارد.
محاسبه مهریه زن باکره بعد از فوت شوهر
یک تفاوت مهم بین فوت و طلاق وجود دارد: در طلاق، اگر نزدیکی صورت نگرفته باشد، زن فقط نصف مهریه را میگیرد. اما در صورت فوت شوهر، باکره بودن یا نبودن زن تأثیری در مقدار مهریه ندارد و زن میتواند تمام مهریه را از ماترک مطالبه کند. این موضوع در مواد ۱۰۸۲ و ۱۰۸۳ قانون مدنی به رسمیت شناخته شده است.
محاسبه مهریه زن دوم بعد از فوت شوهر
اگرچه افراد کمی هستند که در چنین شرایطی قرار دارند، اما چگونگی دریافت مهریه زن دوم بعد از فوت شوهر هم میتواند پرسش برخی از افراد باشد. مهریه زن حق اوست، حتی اگر زن دوم یا سوم باشد؛ بنابراین، شوهر وظیفه دارد بنا بر استطاعت مالی خود مهریه را پرداخت کند.
این حالت در زمان فوت او هم پابرجاست. در واقع، فرقی ندارد که فرد درخواستکننده زن اول باشد یا همسر دوم، زیرا هر دو در دریافت مهریه با هم برابر خواهند بود. این موضوع به نوع ازدواج یعنی موقت یا دائم بودن هم ارتباطی ندارد و در هر حال، زن دوم هم به اندازه زن اول در دریافت مهریه خود محق است.
فرمول محاسبه مهریه زن بعد از فوت شوهر
نحوه محاسبه بسته به نوع مهریه متفاوت خواهد بود:
- مهریه وجه نقد: بر اساس شاخص قیمت سالانه بانک مرکزی محاسبه میشود. فرمول: شاخص سال فوت شوهر ÷ شاخص سال وقوع عقد × مبلغ مهریه = مبلغ قابل دریافت. مبنا، سال فوت شوهر است نه سال مطالبه.
- مهریه سکه یا طلا: همان تعداد مندرج در عقدنامه ملاک است و به قیمت روز مطالبه پرداخت میشود. یعنی اگر شوهر ۵ سال پیش فوت کرده باشد و همسر امسال اقدام کند، قیمت روز سکه ملاک است.
- مهریه ملک یا عین معین: اگر آن ملک موجود باشد عیناً تحویل میشود؛ اگر موجود نباشد، قیمت روز آن پرداخت میگردد.
اگر زن پس از فوت شوهر ازدواج کند، میتواند مهریه خود را بگیرد؟
مسئله دریافت مهریه پس از فوت همسر و ازدواج مجدد زن یکی از موضوعات مهم در حقوق خانواده محسوب میشود. در این زمینه باید دانست که حق دریافت مهریه پس از فوت شوهر به زن تعلق دارد و این حق، حتی در صورت ازدواج مجدد زن نیز پابرجاست.
به عبارت دیگر، ازدواج مجدد زن باعث ابطال یا لغو حق مطالبه مهریه نمیشود و زن میتواند مطابق قانون، مهریه خود را دریافت کند.
اولویتبندی پرداخت دیون پس از فوت شوهر
طبق ماده ۸۶۹ قانون مدنی و ماده قانون امور حسبی، ترتیب پرداخت از ماترک متوفی به این شکل است:
- هزینه کفن و دفن
- مهریه زن (دین ممتاز)
- سایر بدهیها و دیون متوفی
- تقسیم ارث بین ورثه متوفی
مهریه قبل از مراحل انحصار وراثت یا تقسیم ارث پرداخت میشود و نسبت به سایر طلبکاران اولویت دارد.
سخن پایانی
در این مطب به بررسی نحوه دریافت مهریه زن پس از فوت شوهر پرداختیم و نکات مهم این موضوع حقوقی را بررسی کردیم. همانطور که گفتیم، مهریه حق زن است و حتی پس از فوت شوهر هم میتواند مهریه خود را مطالبه کند.
اما اگر در مورد تکلیف دریافت مهریه پس از فوت شوهر پرسشی دارید، میتوانید از طریق مشاوره رایگان تلفنی یا واتساپ با وکلای حقوقی دادنیک در تماس باشید و مشکلات حقوقی خود را برطرف کنید.
سوالات متداول
آیا مهریه زن پس از فوت شوهر به زن تعلق میگیرد؟
بله، مهریه حق زن است و او هر زمانی که بخواهد میتواند مهریه خود را طلب کند؛ حتی اگر بعد از فوت شوهر باشد او میتواند از محل اموال یا ماترک متوفی مهریه خود را درخواست کند.
شرایط پرداخت مهریه زن بعد از فوت شوهر چگونه است؟
در صورتی که مرد مال و اموالی داشته باشد، وراث قبل از تقسیم ارث باید مهریه زن را پرداخت کنند. در صورتی که مرد مالی نداشته باشد، هیچ یک از وراث حتی پدرشوهر وظیفهای در قبال این موضوع ندارند.
مهریه زن بعد از فوت شوهر از چه زمانی محاسبه میشود؟
مهریه زن بعد از فوت شوهر از زمان مرگ همسر محاسبه میشود؛ پس اگر زن یک یا چند سال بعد مهریه خود را مطالبه کند، نرخ روز یا زمان مطالبه مبنای محاسبه مهریه نخواهند بود.
سقف مهریه بعد از فوت شوهر چقدر است؟
سقف قانونی وجود ندارد. هر مقدار که در عقدنامه قید شده قابل مطالبه است. تنها محدودیت، میزان دارایی بهجامانده از شوهر است.
اگر اموال شوهر برای پرداخت کامل مهریه کافی نباشد چه میشود؟
مهریه به نسبت ترکه موجود پرداخت میشود. وراث مسئولیت شخصی در پرداخت مازاد ندارند. اگر بعداً اموال جدیدی از متوفی کشف شود، زن حق مطالبه باقیمانده را دارد.
آیا مهریه زن باکره بعد از فوت شوهر کامل پرداخت میشود؟
بله. برخلاف طلاق که در صورت عدم نزدیکی فقط نصف مهریه پرداخت میشود، در فوت شوهر تمام مهریه به زن تعلق میگیرد.
مدارک لازم برای مطالبه مهریه بعد از فوت شوهر چیست؟
سند ازدواج، گواهی فوت، گواهی انحصار وراثت، مدارک هویتی زن. مدارک دارایی متوفی هم اگر موجود باشد کمک میکند.
