اگر فرزند زودتر از مادر یا پدر خود فوت کند، خودش از ارث آنها سهمی نمیبرد؛ چون یکی از شرطهای اصلی ارث بردن، زنده بودن وارث در زمان فوت مورث است. بنابراین اگر پسر یا دختر قبل از مادر فوت کرده باشد، بعد از فوت مادر، سهمی از ترکه به خود او تعلق نمیگیرد.
با این حال، موضوع ارث فرزند فوتشده همیشه به همین پاسخ کوتاه ختم نمیشود. اگر فرزند فوتشده، همسر، فرزند، پدر یا مادر داشته باشد، سهم هرکدام از وراث او باید جداگانه بررسی شود. همچنین در برخی شرایط، نوهها میتوانند بهجای پدر یا مادر فوتشده خود از پدربزرگ یا مادربزرگ ارث ببرند. در ادامه از این مقاله موسسه حقوقی دادنیک، قانون ارث فرزند فوتشده قبل از پدر و مادر، سهم پدر و مادر از ارث فرزند و وضعیت نوهها را بررسی میکنیم.
قانون ارث فرزند فوتشده قبل از پدر و مادر چیست؟
اگر فرزند زودتر از پدر یا مادر خود فوت کند، دیگر در زمان فوت پدر یا مادر زنده نیست و به همین دلیل از آنها ارث نمیبرد. شرط اصلی ارث بردن این است که وارث در زمان فوت مورث زنده باشد. بنابراین اگر پسر یا دختر قبل از مادر فوت کرده باشد، خودش از ترکه مادر سهمی نخواهد داشت.
اما این موضوع به معنی بیسهم بودن همه بازماندگان او نیست. اگر فرزند فوتشده دارای فرزند باشد، یعنی متوفی نوه داشته باشد، در بعضی شرایط نوهها میتوانند بهجای پدر یا مادر فوتشده خود از پدربزرگ یا مادربزرگ ارث ببرند. این موضوع به وجود یا نبود فرزندان دیگر متوفی و طبقات وراث بستگی دارد.
سهم پدر و مادر از ارث فرزند فوتشده چقدر است؟
پدر و مادر در طبقه اول وراث قرار دارند و در صورت فوت فرزند، از او ارث میبرند. میزان سهم آنها به این بستگی دارد که فرزند فوتشده، همسر یا فرزند داشته باشد یا خیر. اگر فرزند فوتشده نه همسر داشته باشد و نه فرزند، در صورت زنده بودن هر دو والدین، سهم مادر یکسوم و سهم پدر دوسوم ترکه است.
اگر فرزند فوتشده خودش دارای فرزند باشد، سهم هر یک از پدر و ارث مادر از فرزند فوت شده معمولاً یکششم از ترکه است و باقیمانده بین همسر و فرزندان متوفی تقسیم میشود. اگر فقط یکی از والدین زنده باشد، سهم او با توجه به وجود یا نبود سایر وراث مشخص میشود و برای محاسبه دقیق باید همه وراث متوفی مشخص شوند.
فیلد های "*" اجباری هستند
آیا نوه از مادربزرگ یا پدربزرگ ارث میبرد؟
نوه در صورتی از مادربزرگ یا پدربزرگ ارث میبرد که پدر یا مادر او قبل از مورث فوت کرده باشد و در طبقه مقدم، وارثی که مانع ارث بردن نوه شود وجود نداشته باشد. به بیان ساده، اگر فرزندِ متوفی قبل از او فوت کرده باشد، ممکن است نوهها در شرایط قانونی جایگزین پدر یا مادر فوتشده خود شوند.
اما اگر متوفی فرزند زنده داشته باشد، معمولاً نوهها به دلیل وجود فرزند زنده در طبقه مقدم، از ارث محروم میشوند. بنابراین برای پاسخ دقیق به این سوال باید مشخص شود در زمان فوت مادربزرگ یا پدربزرگ، چه کسانی از فرزندان، نوهها، همسر و والدین در قید حیات بودهاند و سهم ارث پدر از فرزند فوت شده به چه صورت خواهد بود.
نحوه تقسیم ترکه فرزند فوتشده بین پدر، مادر، همسر و فرزندان
معمولاً وقتی صحبت از ارث و انحصار وراثت میشود، بیشتر افراد به ارث بردن فرزند از پدر یا مادر فکر میکنند؛ اما گاهی فرزند زودتر از پدر و مادر خود فوت میکند و این سوال پیش میآید که ترکه او بین چه کسانی تقسیم میشود و سهم پدر و مادر از ارث فرزند چقدر است.
در قانون ارث، ملاک اصلی برای تقسیم ترکه، مشخص شدن وراثی است که در زمان فوت متوفی زنده هستند. بنابراین اگر فرزند فوتشده، پدر، مادر، همسر یا فرزند داشته باشد، سهم هرکدام از این افراد باید براساس طبقات ارث و وضعیت سایر وراث محاسبه شود.
برای تقسیم ترکه فرزند فوتشده، ابتدا باید مشخص شود متوفی در زمان فوت چه وراثی داشته است. مهمترین حالتهایی که در این موضوع بررسی میشود عبارتاند از:
- پدر یا مادر فرزند فوتشده در قید حیات باشند و متوفی همسر و فرزند نداشته باشد.
- پدر یا مادر فرزند فوتشده در قید حیات باشند و متوفی دارای فرزند یا فرزندان باشد.
- پدر یا مادر فرزند فوتشده در قید حیات باشند و متوفی همسر و فرزند نیز داشته باشد.
در هرکدام از این حالتها، سهم پدر و مادر از ارث فرزند فوتشده متفاوت است. برای مثال، اگر متوفی فرزند نداشته باشد، سهم پدر و مادر بیشتر خواهد بود؛ اما اگر متوفی دارای فرزند باشد، سهم پدر و مادر معمولاً کاهش پیدا میکند و بخشی از ترکه به همسر و فرزندان او میرسد.
به همین دلیل، برای پاسخ دقیق به این سوال که «سهم پدر و مادر از ارث فرزند فوتشده چقدر است؟» باید تمام وراث متوفی، نسبت آنها با متوفی و زنده بودن آنها در زمان فوت بررسی شود. اما در ادامه این سه حالت رو به صورت اجمالیتر توضیح خواهیم داد.
۱) تقسیم ارث فرزند فوت شده، بدون همسر و فرزند
اگر فرزند فوتشده در زمان فوت، همسر و فرزند نداشته باشد و پدر و مادر او در قید حیات باشند، ترکه بین پدر و مادر تقسیم میشود. در این حالت، مادر یکسوم و پدر دوسوم از اموال فرزند فوتشده را به ارث میبرند.
اگر فقط یکی از والدین زنده باشد، سهم او با توجه به وجود یا نبود سایر وراث مشخص میشود. برای مثال، اگر متوفی خواهر، برادر یا سایر وراث طبقه بعدی داشته باشد، ابتدا باید بررسی شود که آیا وجود پدر یا مادر مانع ارث بردن آنها میشود یا خیر. به همین دلیل، در این حالت هم مشخص کردن همه وراث برای تقسیم درست ترکه ضروری است.
۲) تقسیم ارث فرزند با وجود والدین و فرزندان
اگر فرزند فوتشده خودش دارای فرزند یا فرزندانی باشد، پدر و مادر متوفی همچنان از او ارث میبرند؛ اما سهم آنها کمتر از حالتی است که متوفی فرزند نداشته باشد. در این شرایط، سهم هر یک از پدر و مادر معمولاً یکششم از ترکه است و باقیمانده اموال بین فرزندان متوفی تقسیم میشود.
در این حالت، تعداد فرزندان، دختر یا پسر بودن آنها و زنده بودن پدر یا مادر متوفی در زمان فوت، روی نحوه تقسیم ارث مادر و پدر اثر دارد. بنابراین برای محاسبه دقیق سهمالارث، باید همه وراث طبقه اول، یعنی پدر، مادر و فرزندان متوفی مشخص شوند.
۳) تقسیم ارث فرزند فوت شده با شرط وجود همسر، فرزند و والدین
اگر فرزند فوتشده علاوه بر پدر یا مادر، همسر و فرزند هم داشته باشد، ترکه بین همه این افراد تقسیم میشود. در این حالت، ابتدا سهم همسر مشخص میشود و سپس سهم پدر، مادر و فرزندان متوفی از باقیمانده ترکه محاسبه خواهد شد.
اگر متوفی مرد باشد، سهم همسر او در صورت داشتن فرزند، یکهشتم از ترکه است. اگر متوفی زن باشد، سهم شوهر او در صورت داشتن فرزند، یکچهارم از ترکه خواهد بود. بعد از تعیین سهم همسر، سهم پدر و مادر معمولاً یکششم برای هرکدام است و باقیمانده بین فرزندان متوفی تقسیم میشود.
در این حالت چون چند گروه از وراث همزمان وجود دارند، یعنی همسر، فرزندان و والدین، تقسیم ترکه پیچیدهتر میشود و بهتر است پیش از اقدام برای انحصار وراثت یا تقسیم اموال، سهم هر وارث بهصورت دقیق توسط وکیل انحصار وراثت محاسبه شود.
جمع بندی
اگر فرزند قبل از مادر یا پدر خود فوت کند، خودش از آنها ارث نمیبرد؛ زیرا شرط ارث بردن، زنده بودن وارث در زمان فوت مورث است. اما اگر فرزند فوتشده دارای همسر، فرزند، پدر یا مادر باشد، اموال خود او بین وراث قانونیاش تقسیم میشود و سهم هرکدام به وضعیت سایر وراث بستگی دارد.
در مورد نوهها نیز باید شرایط دقیق بررسی شود. گاهی نوهها میتوانند بهجای پدر یا مادر فوتشده خود از مادربزرگ یا پدربزرگ ارث ببرند، اما اگر وارث نزدیکتری در همان طبقه وجود داشته باشد، ممکن است نوه از ارث محروم شود. به همین دلیل، برای تقسیم درست ارث فرزند فوتشده، ابتدا باید زمان فوت افراد و وراث زنده در هر مرحله مشخص شود.
سوالات متداول
تقسیم ارث فرزند فوت شده با وراث فقط پدر و مادر چگونه است؟
درصورتی که وراث فرد فوت شده فقط پدر و مادر او باشند، اگر هردو در قید حیات باشند مادر یک سوم از ارث و پدر دو سوم از ارث و اگر فقط یکی از آنها در قید حیات باشند تمامی ماترک سهمالارث وی خواهد بود.
تقسیم ارث درصورتی که وراث متوفی پدر و مادر و فرزندان او باشند چگونه است؟
درصورتی که متوفی دارای فرزند و پدر و مادر در قید حیات باشد، پدر و یا مادر یک ششم از ارث بوده و مابقی با توجه به تعداد و جنسیت فرزند(ان) متوفی میان آنها تقسیم میشود.
اگر فرزند فوت شده فرزندی نداشته باشد، ارث چطور تقسیم میشود؟
اگر هر دو والدین زنده باشند: مادر یکسوم و پدر دوسوم. اگر فقط یکی از آنها زنده باشد، تمام ترکه به همان یک نفر میرسد.
آیا والدین مسئول بدهیهای فرزند فوت شده هستند؟
خیر. بدهیها از محل ماترک خود فرزند متوفی پرداخت میشود. والدین هیچ مسئولیت شخصی ندارند و اگر ماترک کافی نباشد، طلبکاران نمیتوانند از والدین مطالبه کنند.
اگر فرزند زودتر از مادر فوت کند، از مادر ارث میبرد؟
خیر، اگر فرزند قبل از مادر فوت کرده باشد، خودش از مادر ارث نمیبرد؛ چون شرط ارث بردن، زنده بودن وارث در زمان فوت مورث است. البته اگر فرزند فوتشده، فرزند داشته باشد، ممکن است نوهها در شرایطی از مادربزرگ ارث ببرند.
آیا جنسیت فرزند فوتشده در سهم پدر و مادر اثر دارد؟
خیر، پسر یا دختر بودن فرزند فوتشده در اصل ارث بردن پدر و مادر تأثیری ندارد.
