حق طلاق چیست؟ تفاوت آن با وکالت در طلاق

حق طلاق اصطلاحی است که در عرف برای اختیار زن در اقدام به طلاق استفاده می‌شود؛ اما از نظر حقوقی، چیزی که معمولاً به آن حق طلاق زن گفته می‌شود، همان وکالت در طلاق است. یعنی مرد به زن وکالت می‌دهد که در شرایط مشخص، بتواند از طرف او مراحل قانونی طلاق را پیگیری کند.

وکالت در طلاق ممکن است هنگام عقد ازدواج به‌عنوان شرط ضمن عقد ثبت شود یا بعد از عقد، در دفترخانه اسناد رسمی به زن داده شود. در این مقاله توضیح می‌دهیم حق طلاق چیست، وکالت در طلاق چیست، تفاوت حق طلاق و وکالت طلاق کدام است، برای گرفتن حق طلاق چه باید کرد و چه شروطی باید در وکالتنامه طلاق نوشته شود.

هم‌چنین برای داشتن بهترین وکیل جهت طلاق با داشتن حق طلاق می‌توانید با کارشناسان موسسه حقوقی دادنیک به صورت آنلاین یا از طریق واتس اپ مشاوره حقوقی رایگان دریافت کنید.

حق طلاق یا وکالت در طلاق چیست؟

حق طلاق در اصطلاح عمومی یعنی زن بتواند برای جدایی اقدام کند، بدون اینکه برای هر مرحله نیاز به رضایت دوباره مرد داشته باشد. با این حال، در قانون ایران حق طلاق به معنای انتقال کامل اختیار طلاق از مرد به زن نیست؛ بلکه معمولاً به شکل وکالت در طلاق به زن داده می‌شود.

وکالت در طلاق یعنی مرد به زن وکالت می‌دهد که از طرف او برای طلاق اقدام کند. در این حالت، زن می‌تواند با استفاده از وکالتنامه، مراحل قانونی طلاق را از طریق دادگاه خانواده و دفترخانه پیگیری کند؛ البته به شرطی که متن وکالتنامه کامل، معتبر و قابل اجرا باشد.

پس وقتی گفته می‌شود زن حق طلاق دارد، معمولاً منظور این است که زن از طرف مرد وکیل شده تا بتواند مراحل طلاق را انجام دهد. به همین دلیل، تنظیم دقیق متن وکالتنامه اهمیت زیادی دارد و اگر بعضی اختیارات در آن نوشته نشده باشد، ممکن است زن در زمان اقدام برای طلاق با مشکل روبه‌رو شود. در قانون جدید حق طلاق معمولا وکالت به 2 صورت به زن داده می‌شود:

•       هنگام عقد و در دفترخانه یا محضر حق طلاق به زن داده شود.
•       بعد از ازدواج به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنند و مرد به زن خود وکالت طلاق بدهد.

تفاوت حق طلاق و وکالت طلاق در چیست؟

حق طلاق و وکالت طلاق در گفتار روزمره معمولاً به جای هم استفاده می‌شوند، اما از نظر حقوقی دقیقاً یک مفهوم نیستند. حق طلاق در اصل، اصطلاح عرفی است و بیشتر برای توضیح اختیار زن در جدایی به کار می‌رود؛ اما وکالت در طلاق، ابزار حقوقی و رسمی برای انجام این کار است.

در واقع زن با گرفتن وکالت در طلاق، مالک حق طلاق مرد نمی‌شود؛ بلکه از طرف مرد وکیل می‌شود تا بتواند برای طلاق اقدام کند. بنابراین اعتبار و امکان استفاده از این اختیار، به متن وکالتنامه، حدود اختیارات زن، بلاعزل بودن یا نبودن وکالت و شروط نوشته‌شده در سند بستگی دارد.

به همین دلیل، اگر در جایی گفته می‌شود حق طلاق به زن داده شده، باید بررسی شود که این حق دقیقاً چگونه ثبت شده است؛ آیا در عقدنامه آمده، در دفترخانه اسناد رسمی تنظیم شده، بلاعزل است، حق توکیل به غیر دارد و آیا زن می‌تواند بدون حضور مرد مراحل طلاق را پیگیری کند یا امکان پذیر نخواهد بود.

نحوه گرفتن حق طلاق زوجه

نحوه گرفتن حق طلاق به این بستگی دارد که زن و مرد در چه مرحله‌ای از ازدواج هستند. اگر هنوز عقد انجام نشده باشد، می‌توان شرط وکالت در طلاق را هنگام عقد در سند ازدواج ثبت کرد. در این حالت، متن شرط باید دقیق نوشته شود تا بعداً برای اقدام قانونی قابل استفاده باشد.

اگر عقد قبلاً انجام شده باشد، مرد می‌تواند با مراجعه به دفترخانه اسناد رسمی، به زن وکالت در طلاق بدهد. این وکالتنامه باید به‌صورت رسمی تنظیم شود و بهتر است اختیارات لازم مثل حق مراجعه به دادگاه، حق انتخاب وکیل، حق توکیل به غیر، حق قبول بذل یا تعیین تکلیف مهریه و حق مراجعه به دفترخانه در آن ذکر شود.

حق طلاق زن برای ایرانیان خارج از کشور

اگر در خارج از ایران زندگی می‌کنید و قصد دارید براساس حق طلاق از همسر خود جدا شوید، باید براساس قوانین کشور ایران وکالت در طلاق را دریافت کنید. برای ایرانیان خارج از کشور گرفتن حق طلاق معمولاً از طریق تنظیم وکالتنامه رسمی در سامانه میخک یا مراجع کنسولی انجام می‌شود. در این حالت، متن وکالتنامه باید با دقت تنظیم شود تا در ایران قابل استفاده باشد و زن بتواند از طریق وکیل، مراحل طلاق را پیگیری کند.

• سامانه میخک: وزارت امور خارجه این سامانه را برای رسیدگی به امور قضایی و حقوق ایرانیان ساکن در کشورهای خارجی راه‌اندازی کرد. با ثبت نام در سامانه میخک  بارگذاری مدارک لازم، پر کردن فرم‌های مربوطه، و ثبت درخواست وکالتنامه می‌توانید روند طلاق خود را با کمک یک وکیل طلاق در ایران پیش ببرید. برای کسب اطلاعات بیش‌تر پیشنهاد می‌کنیم مطلب وکیل طلاق ایرانیان خارج از کشور را مطالعه کنید.
• سامانه ثنا: قوه قضاییه نیز به منظور کنترل، نظارت، و تسهیل در انجام خدمات مربوط به متقاضیان ایرانی خارج از کشور سامانه ثنا را راه‌اندازی کرد. در نتیجه ایرانیان ساکن در کشورهای خارجی از طریق سامانه ثنا خارج از کشور می‌توانند برای امور مربوط به جدایی خود اقدام کنند.

برای گرفتن حق طلاق چه باید کرد؟

برای گرفتن حق طلاق، ابتدا باید مشخص شود قرار است وکالت در طلاق هنگام عقد ثبت شود یا بعد از عقد در دفترخانه تنظیم گردد. اگر این موضوع هنگام عقد مطرح شود، متن شرط باید در عقدنامه نوشته و توسط طرفین امضا شود. اگر بعد از عقد باشد، مرد باید برای تنظیم وکالتنامه رسمی به دفترخانه اسناد رسمی مراجعه کند.

در مرحله بعد، باید حدود اختیارات زن در وکالتنامه مشخص شود. صرف نوشتن یک جمله کلی مثل زن حق طلاق دارد ممکن است در زمان اقدام کافی نباشد. بهتر است در متن وکالتنامه، اختیار مراجعه به دادگاه، انتخاب وکیل، انجام مراحل دادرسی، قبول یا بذل مهریه در صورت توافق، امضای اسناد و ثبت طلاق در دفترخانه به‌طور روشن ذکر شود.

بعد از تنظیم وکالتنامه، زن برای استفاده از حق طلاق باید دادخواست مربوط را ثبت کند و مراحل قانونی طلاق را طی نماید.

مدارک لازم برای گرفتن حق طلاق

برای این نوع از وکالت که در لحظه عقد انجام می‌شود مدارکی غیر از اسناد ازدواج لازم نیست. اما در صورتی که زوجین بعد از ثبت ازدواج خود این تصمیم را بگیرند، باید به صورت حضوری به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنند و در آنجا مرد به همسر خود وکالت طلاق بدهد. برای انتقال این حق از مرد به زن، مدارک زیادی لازم نخواهد بود. سه مدرک اصلی برای وکالت دادن در طلاق را در ادامه نام می‌بریم:

•       اصل عقدنامه
•       شناسنامه زوجین
•       کارت ملی خانم و آقا

شایان ذکر است مدارک لازم برای حق طلاق ممکن است با توجه به محل تنظیم وکالتنامه، داخل یا خارج از کشور بودن زوجین، نوع سند و شرایط دفترخانه متفاوت باشد.

شروط مهم در وکالت طلاق

در نظر داشته باشید، گرفتن حق طلاق باید با اسناد معتبر و رسمی ثبت شود. در صورتی که وکالتنامه خود را در مکان معتبری به ثبت نرسانید، اصل حق طلاق دوباره به مرد برمی‌گردد. پس باید برای دریافت وکالت در طلاق به صورت قانونی پیش بروید. برای دادن حق طلاق به زن باید براساس شروط زیر انجام شود.

بلاعزل بودن حق طلاق

به عبارت دیگر این وکالت باید همیشگی باشد و هیچ تاریخ مشخصی برای آن در نظر گرفته نشود. به زبان ساده‌تر این وکالت نباید اعتبار مشخصی داشته باشد، خانم در هر زمانی که خود صلاح دانست، بتواند برای جدایی وکیل بگیرد و اقدامات لازم را انجام دهد.

اگر وکالتنامه به‌صورت بلاعزل تنظیم شده باشد، مرد معمولاً نمی‌تواند به‌سادگی آن را از بین ببرد؛ اما باز هم باید متن سند بررسی شود. جزئیات مربوط به این موضوع در مقاله وکالت در طلاق بلاعزل توضیح داده شده است.

حق توکیل به غیر در وکالت در طلاق

با حق توکیل خانم می‌تواند به جای همسر خود از وکیل کمک بگیرد و به او وکالت دهد تا روند جدایی را پیش برد. وکیل می‌تواند طی مراحل قانونی طلاق از طرف زن به عنوان نماینده او حضور پیدا کند.

حق اسقاط در تجدیدنظر و فرجام خواهی

بدون‌شک می‌دانید که بعد از اجرای حکم طلاق باید مدت زمان مشخصی از این جدایی بگذرد تا طلاق زوجین قطعی شود. با داشتن این حق نیازی نیست خانم مدت زمان مشخصی منتظر بماند. در واقع بلافاصله بعد از اجرای حکم طلاق، جدایی زوجین قطعی می‌شود. با این حق خانم می‌تواند بلافاصله بعد از اجرای حکم طلاق، آن را به ثبت برساند. در نتیجه مرد زمانی برای ثبت اعتراض ندارد.

بنابراین از مهم‌ترین شروطی که بهتر است در وکالتنامه طلاق بررسی شود، می‌توان به بلاعزل بودن وکالت، حق توکیل به غیر، اختیار مراجعه به دادگاه و دفترخانه، اختیار انتخاب وکیل، اختیار امضای اسناد لازم و تعیین تکلیف مهریه اشاره کرد. البته متن نهایی وکالتنامه باید با توجه به توافق و شرایط پرونده تنظیم شود.

مراحل طلاق با داشتن وکالت در طلاق

داشتن حق طلاق یا وکالت در طلاق به این معنا نیست که طلاق بدون دادگاه و دفترخانه انجام می‌شود. زن با استفاده از وکالتنامه می‌تواند از طرف مرد برای طلاق اقدام کند، اما همچنان باید دادخواست ثبت شود، پرونده در دادگاه خانواده بررسی شود و در نهایت طلاق در دفتر رسمی ثبت گردد.

خانم می‌تواند برای طلاق از طرف زوجه اقدام کند و نیازی نیز به جای خودش از حضور وکیل بهره ببرد. اگر خانم هم نخواهد خودش در اجرای امور مربوط به طلاق حضور داشته باشد، می‌تواند وکیل دیگری را به عنوان نماینده رسمی خود انتخاب کند تا طی مراحل طلاق به جای زوجه حضور داشته باشد. در نتیجه با حضور این دو وکیل، در هیچ‌ یک از مراحل جدایی حضور خانم و آقا الزامی نخواهد بود.

در این مسیر، کامل بودن وکالتنامه اهمیت زیادی دارد. اگر وکالتنامه شامل اختیار انتخاب وکیل، توکیل به غیر، امضای اسناد و ثبت طلاق باشد، روند کار ساده‌تر می‌شود. جزئیات کامل این فرایند در مقاله مراحل طلاق با داشتن حق طلاق توضیح داده شده است.

نقش مهریه در حق طلاق چیست؟

داشتن حق طلاق به‌خودی‌خود باعث از بین رفتن مهریه نمی‌شود. یعنی اگر زن وکالت در طلاق داشته باشد، اصل مهریه او همچنان پابرجاست؛ مگر اینکه در متن وکالتنامه یا توافق جداگانه، درباره بخشش تمام یا بخشی از مهریه شرطی نوشته شده باشد.

بنابراین اینکه زن برای گرفتن حق طلاق باید حتماً مهریه خود را ببخشد، یک حکم قطعی و همیشگی نیست. گاهی مرد در برابر دادن وکالت در طلاق، بخشش مهریه را شرط می‌کند و گاهی هم وکالت در طلاق بدون بخشش مهریه داده می‌شود. ملاک نهایی، متن توافق و سندی است که بین زن و مرد تنظیم شده است.

آیا می‌دانید حق طلاق در ازای بخشیدن مهریه چگونه صورت می‌گیرد؟ در این روش زوجین با در دست داشتن اسناد و مدارک لازم به صورت حضوری به دفتر اسناد رسمی مراجعه می‌کنند. سپس به طور همزمان این حقوق را در اختیار یکدیگر می‌گذارند. بدین‌ترتیب، در همان زمان که مرد برای طلاق، به خانم وکالت می‌دهد، خانم نیز مهریه خود را می‌بخشد. البته هیچ اجباری در این موضوع وجود ندارد.

حضانت فرزند در صورت داشتن وکالت در طلاق

شاید فکر کنید چون خانم حق جدایی دارد، در حضانت فرزند نیز محق خواهد بود. اما واقعیت این‌طور نیست. خانم حتی با داشتن وکالت در طلاق نیز نمی‌تواند برای حضانت فرزند تصمیم بگیرد. در واقع حضانت فرزند طی مراحل انواع گونه‌های طلاق به دو شکل اجرا می‌شود:

•       براساس سن قانونی فرزند و با توجه به انتخاب خود فرزند
•       براساس توافق والدین یا صلاحدید دادگاه به نفع فرزند، پدر یا مادر حضانت او را بر عهده می‌گیرند

تفاوت طلاق توافقی و حق طلاق

طلاق توافقی و حق طلاق دو مسیر متفاوت برای جدایی هستند. در طلاق توافقی، زن و مرد درباره اصل طلاق و موضوعاتی مثل مهریه، نفقه، حضانت و سایر حقوق به توافق می‌رسند و با هم برای طلاق اقدام می‌کنند. اما در حق طلاق، زن با استفاده از وکالتی که از مرد دارد، می‌تواند مراحل طلاق را از طرف او پیگیری کند.

اگر زن و مرد درباره همه چیز توافق دارند، مسیر طلاق توافقی ممکن است مناسب‌تر باشد. اما اگر زن از قبل وکالت در طلاق دارد و مرد حاضر به پیگیری مراحل نیست، استفاده از حق طلاق می‌تواند مسیر جدایی را ساده‌تر کند. برای مقایسه کامل‌تر این دو مسیر می‌توانید مقاله طلاق توافقی بهتر است یا حق طلاق را بخوانید.

مزایای داشتن حق طلاق برای زن

از آنجاییکه به صورت قانونی طلاق حق مرد است، اگر زنی وکالت در طلاق داشته باشد به طور قطع از مزایای خوبی برخوردار خواهد بود. به طور معمول مردان می‌توانند بعد از ثبت عقد، در هر زمانی برای جدایی اقدام کنند. البته باید حقوق زن را به طور کامل بپردازند. اما نیازی نیست دلایل مهمی ارائه دهند یا در مورد صحت حرف‌های خود سندی برای دادگاه فراهم کنند.

از همین رو مزایای داشتن حق طلاق برای زن این است که برای جدایی از همسر خود دیگر نباید دلیل و مدارک کافی ارائه دهد یا مرد حتما از شروط دوازده گانه ازدواج سرباز بزند.

وکیل بعد از دریافت وکالت در طلاق

در صورتی که خانم از همسر خود وکالت طلاق را دریافت کند، روند جدایی آنها سریع‌تر پیش می‌رود. پیش از این نیز گفتیم داشتن وکیل طلاق براساس داشتن این حق الزامی است. در واقع خانم تنها با داشتن وکالت در طلاق نمی‌تواند برای جدایی از همسر خود اقدام کند، بلکه باید از یک وکیل خانواده کمک بگیرد.

به طور کلی حضور وکیل حتی بعد از دریافت حق و وکالت طلاق الزامی خواهد بود. خانم بعد از دریافت این حق باید وکیلی را انتخاب کند تا این وکیل به جای آقا روند جدایی را پیش برد. در واقع وکیل منتخب خانم به جای آقا طی مراحل جدایی حضور خواهد داشت.

در ضمن اگر زن بخواهد می‌تواند برای خودش نیز وکیل داشته باشد و در مراحل جدایی حضور پیدا نکند. بلکه وکیل منتخب او به امور رسیدگی کند. فراموش نکنید وکیل خانم و آقا نباید یک نفر باشند.

اعتبار وکالت در طلاق چقدر است؟

در نظر داشته باشید، انتقال حق یا وکالت طلاق شرایط خاص و ویژه‌ای دارد. یکی از شروط وکالت در طلاق مربوط به زمان اعتبار آن است. در واقع این وکالت نباید اعتبار خاص و روشنی داشته باشد. به عبارت دیگر خانم با دریافت وکالت بلاعزل طلاق می‌تواند تا همیشه این شانس را داشته باشد که از همسر خود جدا شود.

با بلاعزل بودن وکالت، این حق به طور همیشگی در اختیار خانم قرار دارد. در نتیجه زوجه تحت صلاحدید خود در زمان مناسب می‌تواند برای جدایی اقدام کند. اما اگر وکالت طلاق شرط بلاعزل بودن را نداشته باشد، شرایط به طور حتم متفاوت خواهد بود.

اعطا حق طلاق به شخصی غیر از زوجه

در صورتی که زوجین بعد از ثبت ازدواج خود برای انتقال حق طلاق تصمیم بگیرند باید به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنند. با مراجعه به این دفاتر، مرد می‌تواند به زوجه یا شخصی غیر از او برای طلاق وکالت دهد. به طور معمول در صورتی که وکالت در طلاق به شخصی غیر از زوجه داده شود، باید اعتباری نیز برای این حق و وکالت تعبیه گردد.

بنابراین آقا می‌تواند وکالت طلاق را به شخصی غیر از زوجه نیز انتقال دهد. برای مثال اگر مردی در خارج از کشور زندگی کند. حق طلاق در خارج از کشور چه تکلیفی دارد؟ او می‌تواند به برادرش در ایران وکالت دهد. این وکالت نیز از طریق سامانه‌های میخک و ثنا برای عموم مردم در دسترس است.

در ضمن آقا این وکالت را با کمک سفارت ایران در کشور محل سکونت خود  برای برادرش صادر می‌کند. سپس برادرش می‌تواند برای آقا وکیلی را به عنوان نماینده رسمی انتخاب کند تا طی مراحل طلاق در دادگاه حضور داشته باشد.

جمع بندی

حق طلاق در عرف به اختیار زن برای اقدام به طلاق گفته می‌شود، اما از نظر حقوقی، این اختیار معمولاً از طریق وکالت در طلاق به زن داده می‌شود. وکالت در طلاق می‌تواند هنگام عقد در سند ازدواج نوشته شود یا بعد از عقد، در دفترخانه اسناد رسمی تنظیم گردد.

برای اینکه زن بتواند بدون مشکل از این وکالت استفاده کند، متن وکالتنامه باید دقیق و کامل باشد. مواردی مثل بلاعزل بودن وکالت، حق توکیل به غیر، اختیار انتخاب وکیل، مراجعه به دادگاه، امضای اسناد و ثبت طلاق در دفترخانه باید به‌درستی بررسی شود. همچنین داشتن حق طلاق به‌تنهایی باعث از بین رفتن مهریه نمی‌شود و وضعیت مهریه به متن توافق یا وکالتنامه بستگی دارد.

سوالات متداول